{"id":1597,"date":"2020-08-28T14:25:40","date_gmt":"2020-08-28T02:25:40","guid":{"rendered":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/?p=1597"},"modified":"2025-05-13T21:02:54","modified_gmt":"2025-05-13T09:02:54","slug":"ka-eke-ki-wairaka-ma-te-pouako","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/ka-eke-ki-wairaka-ma-te-pouako\/","title":{"rendered":"Ka Eke ki Wairaka \u2013 m\u0101 te pouako"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; custom_padding=&#8221;||27px|||&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.27.4&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; admin_label=&#8221;ka eke ki wairaka-waiata&#8221; sticky_enabled=&#8221;0&#8243;]<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/player.vimeo.com\/video\/454172615?dnt=1&amp;app_id=122963\" width=\"960\" height=\"720\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; fullscreen\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-1597-1\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/wav\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.wav?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.wav\">https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.wav<\/a><\/audio>\n<p>Ka eke ki Wairaka<\/p>\n<p>He waiata aroha n\u0101 Puhiwahine tito<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_accordion _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ka Eke ki Wairaka&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; sticky_enabled=&#8221;0&#8243;]<\/p>\n<p>Ko te arotahinga o t\u0113nei k\u014dwae ako, ko \u0113tahi o ng\u0101 kaupapa ka ara ake i te waiata aroha <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. He mea tuhi hei tautoko i ng\u0101 mahi whakaako me ng\u0101 mahi ako i te taumata 3 me te 4 o Te Marautanga o Aotearoa.<\/p>\n<p>Tirohia \u0113nei mahere ako, tukua iho te PDF r\u0101nei.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ka-Eke-ki-Wairaka-ma-te-pouako.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1966\">Ka Eke ki Wairaka-m\u0101 te pouako<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ka Eke Wairaka (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221; sticky_enabled=&#8221;0&#8243;]<\/p>\n<p><span>This unit focuses on the themes derived from the waiata aroha <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. The unit has been developed to support teaching and learning at levels three and four of Te Marautanga o Aotearoa, with a particular focus on the \u0101-waha strand of the Te Reo M\u0101ori learning area.<\/span><\/p>\n<p>Feel free to adapt any of these ideas to suit your classroom. Use unit plans here or download the PDF.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/Ka-Eke-ki-Wairaka-for-the-teacher.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1716\">Ka Eke ki Wairaka-for the teacher<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; sticky_enabled=&#8221;0&#8243;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 1 \u2013 Whakarongo&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h5><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WHAKARONGO-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WHAKARONGO-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1599 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/span><\/h5>\n<h5><span>Te Wh\u0101inga Matua<\/span><\/h5>\n<p><span>He ako tahi, he \u0101ta tirotiro tahi i te m\u014dteatea <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> me ng\u0101 \u0101konga.<\/span><\/p>\n<h5><span>Ng\u0101 Koronga Ako <\/span><\/h5>\n<p><span>E ako ana ng\u0101 \u0101konga: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>I te waiata aroha <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Ki te t\u016bhura i te reo o roto i <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Ki te h\u0101pai i te toi ataata hei whakaatu i \u0113tahi kaupapa kei te waiata nei e mau ana<em>.<\/em><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 1 &#8211; Whakarongo (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h5><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WHAKARONGO-A1.jpg\"><\/a>Purpose\u00a0 <\/span><\/h5>\n<p><span>To learn and explore the m\u014dteatea <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> with students.<\/span><\/p>\n<h5><span>Learning Intentions<\/span><\/h5>\n<p><span>Students are learning: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>The waiata aroha <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>To explore some of the language used in <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>To use visual art to represent themes in the waiata <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>To research and present information about Puhiwahine or another female composer.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Whakarongo&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 Mea e Hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><em><span>Ko Wai \u2013\u00a0Ka Eke ki Wairaka \u2013 <\/span><\/em><span>te m\u014dteatea t\u0101oreore me te k\u014dnae oro<\/span><\/li>\n<li><span>He p\u016brere tuku raraunga, he papam\u0101 p\u0101hekoheko r\u0101nei <\/span><\/li>\n<li><span>He tauira o HE R\u0100RANGI KUPU-A1.PDF (ki te hiahia koe)<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HE-RARANGI-KUPU-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1600\">HE R\u0100RANGI KUPU-A1<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 Mahi<\/span><\/h6>\n<p><span>Akoranga \u0101\u2013akomanga. <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Whakatangihia te k\u014dnae oro o <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. Tonoa \u014d \u0101konga kia kati i \u014d r\u0101tou whatu i a r\u0101tou e whakarongo ana ki te waiata. <\/span><\/li>\n<li><span>P\u0101tai atu me he whakaaro, he kare \u0101-roto r\u0101nei e toko ake ana i a r\u0101tou ki te waiata nei.<br \/><\/span>He aha ng\u0101 mea i rongo ai r\u0101tou i roto i te waiata?<\/li>\n<\/ul>\n<p><span>\u0112tahi whakautu t\u0113r\u0101 ka ara ake: <br \/><em>I rongo au i ng\u0101 ingoa o \u0113tahi maunga \u2013 a Pirongia, a Tongariro. <br \/>I rongo au i \u0113tahi ingoa atua, ingoa tupuna, p\u0113r\u0101 i a Rangi, i a Ng\u0101toroirangi.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span>Anei he whakam\u0101rama hei tuku m\u0101u ki \u014d \u0101konga:<\/span><\/p>\n<p><em><strong>He waiata aroha a <\/strong><\/em><strong>Ka Eke ki Wairaka<\/strong><em><strong>. I tuhia e t\u0113tahi wahine ko Puhiwahine te ingoa, i ng\u0101 tau tuatahi o ng\u0101 1840. I tae a Puhiwahine ki Whatiwhati, \u0101, i reira ka t\u016btaki ia ki a Mahutu Te Toko. Hei karanga tung\u0101ne te tangata nei ki a ia. Ka riro te ng\u0101kau o Puhiwahine i a Te Toko. E ai ki te k\u014drero, he tangata purotu, he r\u014dreka ki te waiata, he p\u016bk\u014drero an\u014d. Kua piri k\u0113 te tokorua nei ki a r\u0101ua an\u014d m\u014d \u0113tahi rangi, k\u0101tahi an\u014d ka m\u014dhio te wh\u0101nau o Puhiwahine. K\u0101ore r\u0101tou i pai kia moe r\u0101ua. Kahakina atu ana a Puhiwahine, whakahokia atu ana ki te takiw\u0101 o Taup\u014d. Me te aha, ngau kino ana te aroha, te p\u014duri i roto i a Puhiwahine. Koia t\u0113nei, ko te take i titoa ai e ia t\u0101na waiata aroha.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Tukua an\u014d a <em>Ka eke ki Wairaka <\/em>kia rere, engari ko ng\u0101 whiti tuatahi e rua anahe. Whakaataria an\u014d ng\u0101 whakaahua e h\u0101ngai ana. Tonoa ng\u0101 \u0101konga kia \u0101ta whakarongo ki ng\u0101 kupu, kia \u0101ta tirotiro an\u014d i ng\u0101 whakaahua.<\/span><\/li>\n<li><span>I muri i te whakarongo ki te whiti tuatahi, ka ohia manomano te akomanga i ng\u0101 kupu, i ng\u0101 whakaahua i puta ake.<br \/><\/span>Tuhia he r\u0101rangi hei whakairi ki te pakitara, ki hea ake r\u0101nei o te akomanga.<\/li>\n<li>Tukuruatia t\u0113nei mahi m\u014d \u0113r\u0101 atu whiti.<\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Anei pea \u0113tahi whakautu ka ara ake m\u014d te whiti tuatahi:<\/span><\/p>\n<p><strong>eke<br \/>Wairaka<br \/>tahuri<br \/>tiapu <br \/>Kakepuku<br \/>rere<br \/>arorangi<br \/>tihi<br \/>Pirongia<br \/>Toko <\/strong><\/p>\n<p>Anei \u0113tahi t\u0113r\u0101 ka ara ake m\u014d te whiti tuarua:<\/p>\n<p><strong>m\u014dkai<br \/>ng\u0101kau<br \/>tonga<br \/>uru<br \/>p\u014druatia<br \/>awhi<br \/>pea<br \/>whanaunga<br \/>Toa <br \/>Mania<\/strong><\/p>\n<p><span>Te whiti tuatoru:<\/span><\/p>\n<p><strong>hoki<br \/>whenua tupu\u00a0<br \/>wai koropup\u016b <br \/>heria<br \/>Hawaiki <br \/>Ng\u0101toroirangi\u00a0<br \/>tu\u0101hine<br \/>Te Hoata<br \/>Te Pup\u016b<\/strong><\/p>\n<p><span>Me te whiti tuawh\u0101:<\/span><\/p>\n<p><strong>h\u016b <br \/>mahana<br \/>kiri<br \/>tongariro<br \/>Rangi <br \/>m\u0101rena\u00a0<br \/>Pihanga <br \/>ua<br \/>hau<br \/>marangai <\/strong>\u00a0<\/p>\n<h6><span>T\u016bhuratia ng\u0101 kupu o te waiata<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Whakar\u014dp\u016bngia ng\u0101 \u0101konga. Ka whiriwhiri, ka rangahau ia r\u014dp\u016b i t\u0113tahi o ng\u0101 r\u0101rangi kupu, me te whakatakoto i \u0113nei k\u014drero m\u014d ia kupu: <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li><span>T\u0113tahi whakam\u0101rama\/whakam\u0101oritanga o te kupu.<\/span><\/li>\n<li><span>He kupu taurite \u2013 kia kotahi, nui ake r\u0101nei.<\/span><\/li>\n<li><span>Hei tauira o te kupu i te rerenga k\u014drero. <\/span><\/li>\n<li><span>He horopaki t\u0113r\u0101 e rangona ai te kupu. <\/span><\/li>\n<li><span>Te whakahaere whakaari charade nei hei whakaatu \u0101-tinana i te tikanga o te kupu.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li><span>T\u0101ia ng\u0101 r\u0101rangi kupu nei, ko \u0101u ake r\u0101rangi r\u0101nei, hei wherawhera m\u0101 ng\u0101 r\u014dp\u016b, (HE R\u0100RANGI KUPU-A1.PDF).<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Me he ingoa t\u016bturu te kupu, tonoa r\u0101tou kia whakatakoto p\u0101rongo atu an\u014d m\u014dna. Hei tauira, m\u014d Pihanga: <em>He maunga a Pihanga e tata ana ki Tongariro. Ko ia te wahine a Tongariro. <\/em><\/span><\/p>\n<h5><span>Whaka\u016bngia ng\u0101 Mea e \u0100kona ana <\/span><\/h5>\n<h6><span>Ng\u0101 mea e hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>He tauira o RAUPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1.PDF<\/span><\/li>\n<li><span>He tauira o RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1.PDF<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RAUPAPATIA-NGA-KUPU-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1602\">RAUPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1<br \/><\/a><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RAUPAPATIA-NGA-RARANGI-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1601\">RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1<\/a><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RAUPAPATIA-NGA-KUPU-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1602\"><\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 mahi <\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Whakamahia ng\u0101 r\u0101rangi kupu matua, ko te RAUPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1.PDF r\u0101nei<em>. <\/em>M\u0101 ng\u0101 \u0101konga e tapahi ng\u0101 pepa kia noho ai he kupu kotahi ki ia tapahanga. Riwhiriwhia kia h\u0113 te raupapa. Ko t\u0101 r\u0101tou, he whakatika i te raupapa. Ko te mahi tuatahi, he wehewehe ki ng\u0101 whiti tika, k\u0101tahi ko te aro ki te raupapa tika o ng\u0101 kupu i te whiti. <\/span><\/li>\n<li><span>Tapahia te waiata ki \u014dna an\u014d r\u0101rangi k\u014drero takitahi. M\u0101 ng\u0101 \u0101konga e whakaraupapa ng\u0101 r\u0101rangi k\u014drero (whakamahia te RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1.PDF<em>)<\/em>. Kia rerek\u0113 te huinga r\u0101rangi k\u014drero e hoatu ki t\u0113n\u0101, ki t\u0113n\u0101 r\u014dp\u016b. Kia oti, ka hui tahi an\u014d te akomanga, \u0101, ka whakaatu ia r\u014dp\u016b i t\u0101na i mahi ai.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Whakarongo (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6>What You Need<\/h6>\n<ul>\n<li><em><span>Ko Wai \u2013\u00a0Ka Eke ki Wairaka \u2013\u00a0<\/span><\/em><span>animated m\u014dteatea and audio file<\/span><\/li>\n<li><span>Computer, laptop, tablet, phone, device, data projector or interactive whiteboard<\/span><\/li>\n<li><span>Copies of HE R\u0100RANGI KUPU-A1.PDF (optional)<br \/><\/span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HE-RARANGI-KUPU-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1600\">HE R\u0100RANGI KUPU-A1<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<h6>What You Do<\/h6>\n<p>Whole class activity.<\/p>\n<ul>\n<li><span>Play the audio track and listen to <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. Ask students to close their eyes while they listen.<\/span><\/li>\n<li><span>Ask the students if they have any ideas or feelings about the waiata.\u00a0<\/span><em>What things did they hear in the waiata?<\/em><\/li>\n<li><span>Explain:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Ka Eke ki Wairaka<\/strong><em><strong> is a waiata aroha. It was composed by a woman called Puhiwahine in the early 1840s. Puhiwahine had been visiting Whatiwhati, where she had met and fallen in love with a distant cousin, Mahutu Te Toko. He was a handsome man, as well as a great singer and orator. Puhiwahine and Te Toko spent quite a few days together before her family realized what was going on. They did not agree to this union and whisked Puhiwahine back to the Taup\u014d region. Puhiwahine was distraught and expressed her grief in this waiata aroha.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Play <em>Ka Eke ki Wairaka <\/em>again, but this time play just the first two stanzas and play the images as well. Ask the students to carefully listen and look at the pictures.<\/span><\/li>\n<li><span>After listening and watching the first stanza, brainstorm as a class. What words or pictures do you remember? Record a list for display.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>Repeat this exercise for each stanza.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Possible list first stanza:<\/p>\n<p><strong>eke<br \/> <\/strong><strong>Wairaka<br \/> <\/strong><strong>tahuri<br \/> <\/strong><strong>tiapu<br \/> <\/strong><strong>Kakepuku<br \/> <\/strong><strong>rere<br \/> <\/strong><strong>arorangi<br \/> <\/strong><strong>tihi<br \/> <\/strong><strong>Pirongia<br \/> <\/strong><strong>Toko <\/strong><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>Possible list second stanza:<\/span><\/p>\n<p><strong>m\u014dkai<br \/> <\/strong><strong>ng\u0101kau<br \/> <\/strong><strong>tonga<br \/> <\/strong><strong>uru<br \/> <\/strong><strong>p\u014druatia<br \/> <\/strong><strong>awhi<br \/> <\/strong><strong>pea<br \/> <\/strong><strong>whanaunga<br \/> <\/strong><strong>Toa<br \/> <\/strong><strong>Mania<\/strong><\/p>\n<p>Possible list third stanza:<\/p>\n<p><strong>hoki<br \/> <\/strong><strong>whenua tupu<br \/> <\/strong><strong>wai koropup\u016b<br \/> <\/strong><strong>heria<br \/> <\/strong><strong>Hawaiki<br \/> <\/strong><strong>Ng\u0101toroirangi<br \/> <\/strong><strong>tu\u0101hine<br \/> <\/strong><strong>Te Hoata<br \/> <\/strong><strong>Te Pup\u016b<\/strong><\/p>\n<p>Possible list fourth stanza:<\/p>\n<p><strong>h\u016b<br \/> <\/strong><strong>mahana<br \/> <\/strong><strong>kiri<br \/> <\/strong><strong>tongariro<br \/> <\/strong><strong>Rangi<br \/> <\/strong><strong>m\u0101rena<br \/> <\/strong><strong>Pihanga<br \/> <\/strong><strong>ua<br \/> <\/strong><strong>hau<br \/> <\/strong><strong>marangai<\/strong><\/p>\n<h5>Explore the text<\/h5>\n<ul>\n<li><span>Organise the students into groups. Each group works with a word list and researches to provide the following for each word:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li><span>A definition.<\/span><\/li>\n<li><span>At least one synonym.<\/span><\/li>\n<li><span>Use in a sentence. <\/span><\/li>\n<li><span>A context that it could be used in.<\/span><\/li>\n<li><span>Perform a charade to demonstrate visually meaning.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li>\u00a0Print the word lists for groups to work with, or use your own (HE R\u0100RANGI KUPU-A1.PDF).<\/li>\n<\/ul>\n<p>NB \u2013 If the word is a proper noun ask them to provide further information e.g. <em>Pihanga is a mountain close to Tongariro. She is the wife of Tongariro.<\/em><\/p>\n<h5>Reinforce the learning<\/h5>\n<h6>\u00a0What you need<\/h6>\n<ul>\n<li><span>Copies of RAUPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1.PDF<\/span><\/li>\n<li><span>Copies of RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1.PDF<\/span><span><\/span><span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RAUPAPATIA-NGA-KUPU-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1602\">RAUPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1<br \/><\/a><\/span><span><\/span><span><\/span><span><\/span><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RAUPAPATIA-NGA-RARANGI-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1601\">RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1<\/a><\/span><\/p>\n<h6>What you do<\/h6>\n<ul>\n<li><span>Using the key word lists get the students to write the words onto cards, shuffle them and then try and order them \u2013 firstly, into the correct stanza, then in the order that they occur in the text. (Or you could use RAUAPAPATIA NG\u0100 KUPU-A1.PDF.)<\/span><\/li>\n<li><span>Using RAUPAPATIA NG\u0100 R\u0100RANGI-A1.PDF, cut the waiata into lines of texts that the students then sequence. Give each group a different set of lines. Groups present their lines back to the whole class.\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ng\u0101 Huakiwa&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h3><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HUAKIWA-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HUAKIWA-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1603 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/h3>\n<ul>\n<li><span>Tukua an\u014d a <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> kia rere. Tonoa ng\u0101 \u0101konga kia arotahi ki ng\u0101 whakaahua. Matapakia te whakanoho a te ringatoi i \u0113tahi whakaahua ki runga ake i \u0113tahi, me tana whakamahi i ng\u0101 huakiwa me ng\u0101 wh\u0101rangi p\u016bataata hei taki i te k\u014drero. <\/span><\/li>\n<li><span>M\u014d t\u0113nei mahi, ka k\u014dwhiria e te \u0101konga he kupu, he r\u0101rangi r\u0101nei mai i te waiata, koia hei hiringa whakaaro m\u014d t\u0113tahi whakaahua huakiwa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>Ng\u0101 mea e hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>He k\u0101ri pango<\/span><\/li>\n<li><span>He k\u0101mera, he p\u016breret\u0101<\/span><\/li>\n<li><span>He m\u0101ripi haratau <\/span><\/li>\n<li><span>He k\u0101pia<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>Ng\u0101 mahi<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Ka k\u014dwhiri te \u0101konga i t\u0113tahi kupu, r\u0101rangi r\u0101nei o roto mai i te waiata. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka mahi takirua ng\u0101 \u0101konga ki te ohia manomano i ng\u0101 whakaahua ka toko ake i a r\u0101ua e whiriwhiri ana i \u0101 r\u0101ua kupu\/r\u0101rangi. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Hei tauira: \u00a0TONGARIRO \u2013\u00a0puia, hukarere, maunga, Ketetahi, Pihanga, Ng\u0101toroirangi, T\u016bwharetoa.<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ka whakaahua (\u0101-k\u0101mera) ng\u0101 \u0101konga i a r\u0101tou an\u014d e whakaata ana, e whakaari ana i \u0101 r\u0101tou kupu\/rerenga. Kia \u0101ta whai whakaaro ng\u0101 \u0101konga ki \u0113nei \u0101huatanga: <br \/><\/span><span>\u2013 ng\u0101 \u0101hua e taea ana e r\u0101tou te whakaata ki \u014d r\u0101tou tinana tonu <br \/><\/span><span>\u2013 te w\u0101hi \u2018t\u014draro\u2019 \u2013 te w\u0101hi ka tapahia atu <br \/><\/span><span>\u2013 te aronga \u2013 ko mua, ko muri r\u0101nei <br \/><\/span><span>\u2013 kia p\u0113hea te tawhiti o te whakaahuatanga \u2013 me t\u016btata, me t\u016bwaenga r\u0101nei, me whakaahua wh\u0101nui r\u0101nei<br \/><\/span><span>\u2013 he aha kei te tuarongo.<\/span><\/li>\n<li><span>Ko te m\u0101ripi haratau hei \u0101ta tapahi mai i ng\u0101 w\u0101hanga o te whakaahua ka noho koir\u0101 te w\u0101hanga huakiwa.<\/span><\/li>\n<li><span>Ka whakapiria atu te whakaahua ki te k\u0101ri pango. Mehemea i \u0101ta tapahia mai te w\u0101hanga \u2018t\u014draro\u2019, t\u0113r\u0101 ka taea taua\/aua w\u0101hanga te whakapiri atu ki t\u0113tahi atu k\u0101ri, ki t\u0113tahi atu tuarongo r\u0101nei. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h5><span>Te whakaatu me te m\u0101takitaki <\/span><\/h5>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-KOTIRO-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-KOTIRO-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1605 alignnone size-medium\" \/><\/a><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1604 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ka whakaaturia e te \u0101konga \u0101na mahi toi ki t\u0113tahi r\u014dp\u016b iti, ki te akomanga r\u0101nei. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka whakaputa whakaaro te \u0101konga ki ng\u0101 mahi toi a \u0113r\u0101 atu. Ka tuku p\u0101tai, ka whakaatu he aha ki \u014dna whakaaro te mea e whakaataria ana i ng\u0101 mahi toi a ana hoa, he aha ng\u0101 mea pai i ng\u0101 mahi a \u0113r\u0101 atu, \u0101, he aha ng\u0101 kare \u0101-roto i pup\u016b ake i a ia i tana kite i aua mahi.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Ka whakapuaki hoki te ringatoi i \u014dna ake whakaaro ki t\u0101na mahi toi. <\/span><\/p>\n<h5><span>Kupu t\u0101piri<\/span><\/h5>\n<p><span>Ka taea te whakamahi wh\u0101rangi mai i ng\u0101 moheni, hei aha ng\u0101 whakaahua \u0101-kamera.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Silhouettes&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HUAKIWA-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/HUAKIWA-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1603 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Play <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> This time ask students to focus on the visual imagery. Discuss how the artist has layered different images and used silhouettes and transparencies to tell the story. <\/span><\/li>\n<li><span>For this activity, students choose a word, or a line, from the waiata as inspiration for a silhouette picture. (See examples.)<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>What you need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Black card<\/span><\/li>\n<li><span>Camera and printer <\/span><\/li>\n<li><span>Craft knives<\/span><\/li>\n<li><span>Glue<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>What you do<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Students each choose a word or line from the waiata.<\/span><\/li>\n<li><span>Students work in pairs and brainstorm images that their words or lines conjure\u00a0<\/span><span style=\"font-size: 14px;\">e.g. TONGARIRO \u2013\u00a0puia, hukarere, maunga, Ketetahi, Pihanga, Ng\u0101toroirangi, T\u016bwharetoa.<\/span><\/li>\n<li>Students take photos of each other to represent their chosen word or line. Get students to think about:<\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li>\n<h6><span>the shapes they make with their bodies<\/span><\/h6>\n<\/li>\n<li>\n<h6><span>the negative area \u2013 the area that will be cut out <\/span><\/h6>\n<\/li>\n<li>\n<h6><span>profiles, front on or from behind<\/span><\/h6>\n<\/li>\n<li>\n<h6><span>close ups, mid-shots or wide-shots<\/span><\/h6>\n<\/li>\n<li>\n<h6><span>the background area.<\/span><\/h6>\n<p><span><\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li><span>Students use craft knives to carefully cut out the part of the photograph that will become the silhouette.<\/span><\/li>\n<li><span>Glue the photograph onto black card. If they have been careful they may be able to use the cut out on another piece of card, or background.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h5><span>Presenting and viewing<\/span><\/h5>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1604 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/span><\/p>\n<p><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-KOTIRO-A1.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/MAUNGA-KOTIRO-A1.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1605 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Students present their artworks to small group or class. <\/span><\/li>\n<li><span>Students respond to artwork \u2013\u00a0ask questions; say what they think it represents; say what they like about it; say how it made them feel.<\/span><\/li>\n<li><span>Artist shares their own ideas about their art piece.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>NB \u2013 You could do this activity using images from magazines instead of photographs.<\/span><\/p>\n<h5><span>Ng\u0101 Mahi a ng\u0101 T\u016bpuna<\/span><\/h5>\n<p><span>Print copies of the text for your students or use the audio track of the m\u014dteatea.<\/span><\/p>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1606\">KA EKE KI WAIRAKA<\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>The next task is to learn <em>Ka eke ki Wairaka \u2013 <\/em>a stanza at a time.<\/span><\/li>\n<li><span>Work as a whole group. Learn the first line of the waiata. When the whole group is confident move onto the second line. Practise just the second line until it is embedded, and then return to the first and sing both lines together. Work in this way to learn all the lines, learning a line in isolation before adding it to the previous lines, and learning a whole stanza before moving to the next. <\/span><\/li>\n<li><span>Practise the stanzas regularly to embed the learning.<\/span><span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Te Ako i Ka Eke ki Wairaka&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h5><span>Ako \u0101-K\u0101k\u0101<\/span><\/h5>\n<p><span>T\u0101ia ng\u0101 kupu o te waiata, whakamahia r\u0101nei te tauira oro o te m\u014dteatea, (KA EKE KI WAIRAKA.PDF).<br \/><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1606\">KA EKE KI WAIRAKA<\/a><br \/><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ko te mahi i\u0101ian\u0101, ko te ako i ng\u0101 whiti e wh\u0101 o <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Ka noho t\u014dp\u016b pea te akomanga ki te ako, ka noho r\u0101nei ki \u014dna an\u014d r\u014dp\u016b iti. Kia mau p\u016b ng\u0101 kupu o t\u0113tahi whiti, ka haere ai ki te mea ka whai ake. \u0100, kei wareware ng\u0101 whakaahua kei te rauemi matihiko m\u014d <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> \u2013 he \u0101whina kei reira e mau p\u016b ai ng\u0101 kupu ki te whatumanawa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h5><span>Ng\u0101 Mahi a ng\u0101 T\u016bpuna<\/span><\/h5>\n<h6><span>Ka hiahiatia <\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>He t\u0101rua o NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1.PDF (kia 1 m\u0101 ia \u0101konga) <\/span><\/li>\n<li><span>He p\u0113ne wh\u012btau, pene r\u0101kau kano r\u0101nei<\/span><\/li>\n<li><span>He kutikuti<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/NGA-MAHI-A-NGA-TUPUNA-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1607\">NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>Ng\u0101 Mahi<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Tohaina ng\u0101 t\u0101rua o NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1.PDF ki ng\u0101 \u0101konga. <\/span><\/li>\n<li><span>\u0100ta p\u0101nuihia ng\u0101 rerenga k\u014drero e iwa nei ki ng\u0101 \u0101konga. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>Ka eke ki Wairaka ka tahuri whakamuri;<\/strong><\/em><br \/><em><strong>Kei raro koe toko ko taku hoa t\u016bng\u0101ne!<\/strong><\/em><br \/><em><strong>Ko taku tau whanaunga n\u014d Toa i te tonga,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u00a0K\u0101ti au ka hoki ki taku whenua tupu,<\/strong><\/em><br \/><em><strong>I Hawaiki r\u0101 an\u014d e Ng\u0101toroirangi,<\/strong><\/em><br \/><em><strong>E h\u016b r\u0101 i Tongariro, ka mahana i taku kiri.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>\u00a0N\u0101 Rangi mai an\u014d n\u0101na i m\u0101rena<\/strong><\/em><br \/><em><strong>Ko Pihanga te wahine, ai ua, ai hau,<\/strong><\/em><br \/><em><strong>Ai marangai ki te muri, \u0113! K\u014dkiri!<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Tonoa ng\u0101 \u0101konga kia t\u0101 pikitia tere m\u014d ia rerenga k\u014drero ki roto i ng\u0101 pouaka o te papatau i a koe e p\u0101nui ana. K\u0101tahi ka tapahia ng\u0101 pikitia nei ki \u014dna w\u0101hanga e iwa.<\/span><\/li>\n<li><span>Kua raua ng\u0101 rerenga k\u014drero e iwa (i tapahia mai i te t\u0101ruatanga matua) ki roto k\u014dpaki. Tohaina kia kotahi an\u014d te k\u014dpaki me ng\u0101 rerenga k\u014drero kua p\u0101nuitia (NG\u0100 MAHI A NG\u0100 TUPUNA-R\u0100RANGI-A1.PDF), ki ia \u0101konga. <\/span><\/li>\n<li><span>K\u0101tahi ka honoa ng\u0101 rerenga k\u014drero (1\u20139) ki raro i te pikitia e tika ana. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka matapakia takiruatia ng\u0101 mahi. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<h3><span>He Huatau Aromatawai<\/span><\/h3>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te waiata i te m\u014dteatea <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Te waihanga i t\u0113tahi mahi toi e whakaahua ana i t\u0113tahi rerenga k\u014drero o te m\u014dteatea. <\/span><\/li>\n<li><span>Te whakaatu i t\u0101na mahi toi ki \u014dna hoa.<\/span><\/li>\n<li><span>Te whakaputa whakaaro, te whakarongo hoki ki ng\u0101 k\u014drero a \u0113tahi atu m\u014d ng\u0101 mahi toi (\u0101 r\u0101tou ake, \u0101 ng\u0101 hoa an\u014d).<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Learning Ka Eke ki Wairaka &#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h4><\/h4>\n<p><span>Print copies of the text for your students or use the audio track of the m\u014dteatea.<\/span><\/p>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-KI-WAIRAKA.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1606\">KA EKE KI WAIRAKA<\/a>\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>The next task is to learn <em>Ka eke ki Wairaka \u2013 <\/em>a stanza at a time.<\/span><\/li>\n<li><span>Work as a whole group. Learn the first line of the waiata. When the whole group is confident move onto the second line. Practise just the second line until it is embedded, and then return to the first and sing both lines together. Work in this way to learn all the lines, learning a line in isolation before adding it to the previous lines, and learning a whole stanza before moving to the next. <\/span><\/li>\n<li><span>Practise the stanzas regularly to embed the learning.<\/span><span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h5><span>Ng\u0101 Mahi a ng\u0101 T\u016bpuna<\/span><\/h5>\n<h6><span>What you need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Copies of NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1.PDF (1 m\u0101 ia \u0101konga) <\/span><\/li>\n<li><span>Felt pens or coloured pencils<\/span><\/li>\n<li><span>Scissors<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/NGA-MAHI-A-NGA-TUPUNA-A1.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1607\">NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1<\/a><\/em><\/p>\n<h6><span>What you do<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Give each student a copy of NG\u0100 MAHI A NG\u0100 T\u016aPUNA-A1.PDF. <\/span><\/li>\n<li><span>Read these 9 lines from the waiata to the students, allow a bit of time between reading each line and ask students to draw a quick picture into the table to represent the line read. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>Ka eke ki Wairaka ka tahuri whakamuri;<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Kei raro koe toko ko taku hoa t\u016bng\u0101ne!<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Ko taku tau whanaunga n\u014d Toa i te tonga,<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>K\u0101ti au ka hoki ki taku whenua tupu,<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>I Hawaiki r\u0101 an\u014d e Ng\u0101toroirangi,<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>E h\u016b r\u0101 i Tongariro, ka mahana i taku kiri.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>N\u0101 Rangi mai an\u014d n\u0101na i m\u0101rena<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Ko Pihanga te wahine, ai ua, ai hau,<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Ai marangai ki te muri, \u0113! K\u014dkiri!<\/strong><\/em><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>When you\u2019ve completed reading and the students their pictures, ask the students to the cut their table into the 9 separate pictures. <\/span><\/li>\n<li><span>Students mix their pictures up and put them in an envelope. <\/span><\/li>\n<li><span>Give each student a set of the lines you read (NG\u0100 MAHI A NG\u0100 TUPUNA-R\u0100RANGI-A1.PDF), and ask them to swap envelopes with a classmate. Students then try and put the lines to their friend\u2019s pictures. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;He Huatau Aromatawai&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te k\u014drero m\u014d t\u0113tahi w\u0101hine tito m\u014dteatea r\u0101nei o t\u014dna ake iwi, e ora ana i te 100 tau, nui ake r\u0101nei ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>Te rangahau, te whakaatu p\u0101rongo m\u014d Puhiwahine, m\u014d t\u0113tahi w\u0101hine tito m\u014dteatea r\u0101nei o t\u014dna ake iwi, e ora ana i te 100 tau, nui ake r\u0101nei ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>Te mahi tahi ki \u0113tahi atu ki te hanga \u201cataata puoro\u201d m\u014d t\u0113tahi m\u014dteatea.<\/span><\/li>\n<li><span>Te whakaputa whakaaro, te whakarongo hoki ki ng\u0101 k\u014drero a \u0113tahi atu m\u014d ng\u0101 whakaaturanga ataata.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Possible Assessment Opportunities&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>Students can:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Perform the m\u014dteatea <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Create an art work inspired by a line from the m\u014dteatea.<\/span><\/li>\n<li><span>Present their artworks to peers.<\/span><\/li>\n<li><span>To give and receive comments about artwork (their own and their peers).<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_accordion _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 2  \u2013 Ng\u0101 Kaitito Wahine&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h5><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KAITITO-A2.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KAITITO-A2.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1609 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/span><\/h5>\n<h5><span>Te Wh\u0101inga Matua<\/span><\/h5>\n<p><span>He rangahau i \u0113tahi kaitito wahine o t\u014d m\u0101tou iwi. <\/span><\/p>\n<h5><span>Ng\u0101 Koronga Ako <\/span><\/h5>\n<p><span>E ako ana te \u0101konga: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ki te rangahau, ki te whakaatu p\u0101rongo m\u014d Puhiwahine, m\u014d t\u0113tahi wahine tito m\u014dteatea r\u0101nei o t\u014dna ake iwi, e ora ana i te 100 tau, nui ake r\u0101nei ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>Ki te tuku p\u0101rongo m\u0101 t\u0113tahi whakaaturanga ataata, oro-ataata r\u0101nei.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 2 \u2013 Ng\u0101 Kaitito Wahine (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h5><span>Purpose<\/span><\/h5>\n<p><span>To research a female composer from our iwi, (or another).<\/span><\/p>\n<h5><span>Learning Intentions<\/span><\/h5>\n<p><span>Students are learning:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>To research and present information about Puhiwahine or a female composer from our iwi who lived over 100 years ago. <\/span><\/li>\n<li><span>To present information in an audio visual or video presentation.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ng\u0101 Kaitito Wahine&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 Mea e Hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>He hononga ki te ipurangi<\/span><\/li>\n<li><span>He mihini hopu reo<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 Mahi <\/span><\/h6>\n<h6><span>Ng\u0101 kaitito o mua<\/span><\/h6>\n<p><em><strong>Ar\u0101 atu ng\u0101 w\u0101hine toa ki te tito m\u014dteatea. I roto i \u014dna kohikohinga waiata o Ng\u0101 M\u014dteatea ka k\u012b ake a T\u0101 Apirana Ngata ko te nuinga o ng\u0101 kaitito he w\u0101hine. Ko t\u0101na meatanga t\u0113r\u0101 ki ng\u0101 tauira reo M\u0101ori kia ruku r\u0101tou ki ng\u0101 waiata nei k\u0101tahi ka kitea te wairua ake o te mana wahine.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Kei ng\u0101 waiata hoki ng\u0101 k\u014drero \u0101-iwi, ng\u0101 k\u014drero tuku iho, ng\u0101 tohu whenua, ng\u0101 k\u014drero t\u014drangap\u016b \u0101-iwi. He tohu t\u0113nei ki te tohunga o te wahine M\u0101ori ki te whakaheke k\u014drero. Ko t\u0113tahi kaitito rongonui o te rautau 1800 ko Puhiw\u0101hine o Ng\u0101ti T\u016bwharetoa me Ng\u0101ti Maniapoto. E ai ki a Pei Te Hurinui ka rongo i \u014dna waiata he wahine m\u0101tau ia ki ng\u0101 k\u014drero, ng\u0101 whakapapa me ng\u0101 tohu whenua o t\u014dna iwi; i \u0101ta whai whakaaro ia ki ng\u0101 t\u0101paetanga whenua o t\u014dna iwi, me tana whaka\u014dhiti ki t\u014dna iwi kia t\u016bpato ki ng\u0101 \u0101hua o te K\u0101wana me te whakawai o te reti.<a href=\"applewebdata:\/\/E6EB9E8D-BB75-4D30-997B-9C098FCF5939#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>He mahi rangahau t\u0113nei. Ka rangahaua e te \u0101konga a Puhiwahine, t\u0113tahi wahine M\u0101ori r\u0101nei o t\u014dna iwi (te iwi k\u0101inga r\u0101nei o te rohe e noho nei ia) he kaitito waiata, \u0101, e ora ana ia i te kotahi rau tau, nui ake ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>M\u0101 te akomanga nui tonu e rangahau ko wai m\u0101 ng\u0101 kaitito ka uru ki t\u0113nei karangatanga. Mai i t\u0113nei r\u014dp\u016b kaitito wahine M\u0101ori, ka k\u014dwhiria e ia \u0101konga t\u0113tahi e whakapapa atu ana, e \u0101ta whai hononga atu ana ia. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka hanga k\u014dnae rangahau te \u0101konga. Ka kohia ng\u0101 k\u014drero, ng\u0101 whakaahua, tae atu ki ng\u0101 k\u014dnae oro, ataata, kiriata, e whakaaro ana ia kei te h\u0101ngai, kei te whai kiko. Me tuhi an\u014d e ia kia rima, neke atu r\u0101nei ng\u0101 p\u0101tai hei arotahinga m\u014d tana rangahau. Anei ng\u0101 momo p\u0101tai pai:<br \/><\/span><span>I hea ia e noho ana? I mate mai ia ki hea? <br \/><\/span><span>Ko wai \u014dna iwi, \u014dna hap\u016b? <br \/><\/span><span>He p\u0113hea t\u014dna \u0101hua ki te titiro atu?<br \/><\/span><span>He p\u0113hea te \u0101hua o tana noho ki te ao? <br \/><\/span><span>He aha te\/ng\u0101 waiata i titoa r\u0101 e ia?<br \/><\/span><span>He aha ng\u0101 momo whakaaro\/kaupapa i k\u014drerotia e ia i roto i t\u0101na\/\u0101na m\u014dteatea? He aha te take koin\u0101 tana\/ana kaupapa k\u014drero? <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Anei \u0113tahi puna \u0101whina: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te pae tukutuku o Te Ara <\/span><\/li>\n<li><span>Ng\u0101 M\u014dteatea<\/span><\/li>\n<li><span>Ng\u0101 T\u0101ngata Taumata Rau<\/span><\/li>\n<li><span>Ka t\u012bpakona e te \u0101konga t\u0113tahi o ng\u0101 m\u014dteatea i titoa e te wahine kua k\u014dwhiria r\u0101 e ia. Ka kimihia ng\u0101 kupu o te waiata, me t\u0113tahi hopukanga oro o te waiata (m\u0101na tonu r\u0101nei te waiata e hopu i te w\u0101 e waiatatia ana e \u0113tahi). <\/span><\/li>\n<li><span>N\u0101 runga i ng\u0101 k\u014drero rangahau kua whakaemitia, ka t\u016b ake ia \u0101konga ki te k\u014drero ki te akomanga m\u014d tana kaitito \u2013 kia kaua e roa ake i te rua meneti ki t\u0113n\u0101, ki t\u0113n\u0101 o ng\u0101 whakaaturanga nei. Ehara i te mea me tuhi kauhau rawa \u2013 he whakawhiti p\u0101rongo noa t\u0113nei m\u014d te wahine tito m\u014dteatea kua k\u014dwhiria.<\/span><\/li>\n<li><span>Me whakahaere pea e te pouako t\u0113tahi patapatainga i muri i ng\u0101 whakaaturanga e 4, he tuku p\u0101tai, he whakautu p\u0101tai an\u014d te mahi a ng\u0101 \u0101konga e p\u0101 ana ki aua kaitito k\u0101tahi tonu ka k\u014drerotia. Kia haere an\u014d \u0113tahi whakaaturanga e wh\u0101, ka t\u016b an\u014d ko te patapatainga m\u014d aua kaitito.<\/span>\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n<h4><span>He Pakip\u016bmeka<\/span><\/h4>\n<p><span>M\u0101takihia t\u0113nei whakaaturanga o<em> Iwi Anthems<\/em> \u2013\u00a0he pakip\u016bmeka i puta i a Whakaata M\u0101ori. E k\u014drero ana a Chris Winitana m\u014d \u0113tahi \u201canthem\u201d o Ng\u0101ti T\u016bwharetoa, \u0101, ko <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> t\u0113tahi. E pai ana te m\u0101taki i te katoa o te pakip\u016bmeka (26 meneti), ko te w\u0101hanga noa iho r\u0101nei ki a <em>Ka Eke ki Wairaka <\/em>(12:50 meneti).<br \/><a href=\"http:\/\/www.maoritelevision.com\/tv\/shows\/iwi-anthems\/S01E024\/iwi-anthems-series-1-episode-24\">http:\/\/www.maoritelevision.com\/tv\/shows\/iwi-anthems\/S01E024\/iwi-anthems-series-1-episode-24<\/a><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>N\u0101 runga i ng\u0101 rangahautanga me ng\u0101 k\u014drero, ng\u0101 ataata, ng\u0101 oro kua kohia e ia, ka tahuri te \u0101konga ki te waihanga i t\u0101na ake pakip\u016bmeka m\u014d te kaitito i k\u014dwhiria e ia. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka whakamahia te iMovie, t\u0113tahi atu p\u016bmanawa whakatika\/whakar\u0101kai kiriata r\u0101nei, te PowerPoint r\u0101nei hei hanga whakaaturanga oro-ataata. <\/span><\/li>\n<li><span>Kia 2\u20133 meneti te roa o te pakip\u016bmeka. \u0100, ko te tikanga, ka whakautua ng\u0101 p\u0101tai rangahau i whakatakotoria i te t\u012bmatanga o te mahi nei. Me noho mai an\u014d \u0113nei mea ki te kiriata:<br \/><\/span><span>He taitara me ng\u0101 whakamihi e tika ana<br \/><\/span><span>He k\u014drero e taki haere ana i te pakip\u016bmeka <br \/><\/span><span>T\u0113tahi hopukanga o te waiata (\u0113tahi w\u0101hanga r\u0101nei o te waiata), he whakaahua (whakaahua t\u016b, whakahua nekeneke r\u0101nei)<br \/><\/span><span>Ng\u0101 kupu o te waiata.<\/span><\/li>\n<li><span>Me tuhi papapaki ng\u0101 \u0101konga hei arataki i te mahinga mai o \u0101 r\u0101tou kiriata. He pai te papapaki hei t\u0101tai i ng\u0101 p\u0101rongo me ng\u0101 whakaahua \u2013 he momo mahere hei \u0101rahi i te kohinga o ng\u0101 k\u014drero me ng\u0101 mahi whakatikatika, whakapaipai. Ki te kore \u014d \u0101konga e tino m\u014dhio ki te whakamahi papapaki, m\u0101u e whakatauira atu. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Me whakamahara atu, ko te tuhi tere i te pikitia me te kupu hei \u0101whina i a r\u0101tou ki te whakaraupapa, ki te t\u0101tai haere i ng\u0101 whakaaro matua o t\u0113n\u0101 tapawh\u0101, o t\u0113n\u0101 tapawh\u0101 o te papapaki. <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ka noho takirua ng\u0101 \u0101konga. Ka whakaatu t\u0113n\u0101 me t\u0113n\u0101 i t\u0101na papapaki ki tana hoa. Me whakaputa whakaaro te \u0101konga ki tana hoa m\u014d tana papapaki. Hei tauira, me mea atu \u0101e, e pai ana tana whai haere i te t\u0101huhu o ng\u0101 k\u014drero; \u0101e i m\u0101rama te hora o ng\u0101 whakaaro matua, i p\u0113hea k\u0113 r\u0101nei. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka wh\u0101ia e te \u0101konga t\u0101na papapaki, hei \u0101rahi i te whakaeminga me ng\u0101 mahi whakatikatika, whakar\u0101kai i te whakaaturanga. <\/span><\/li>\n<li><span>Ka noho t\u014dp\u016b te akomanga ki te m\u0101taki i ng\u0101 pakip\u016bmeka. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"applewebdata:\/\/E6EB9E8D-BB75-4D30-997B-9C098FCF5939#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><span>[1]<\/span><\/a> Rawinia Higgins r\u0101ua ko Paul Meredith. &#8216;Te mana o te w\u0101hine \u2013 M\u0101ori women &#8211; Waiata, karanga and whaik\u014drero&#8217;, Te Ara &#8211; the Encyclopedia of New Zealand, updated 30-May-14<\/p>\n<p>URL: <span><a href=\"http:\/\/www.teara.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4\">http:\/\/www.TeAra.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ng\u0101 Kaitito Wahine (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KAITITO-A2.jpg\"><\/a><\/p>\n<h6><span>What You Need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Internet connection<\/span><\/li>\n<li><span>Sound recording device<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>What You Do<\/span><\/h6>\n<h5><span>Ng\u0101 kaitito o mua<\/span><\/h5>\n<p><em><strong>Ar\u0101 atu ng\u0101 w\u0101hine toa ki te tito m\u014dteatea. I roto i \u014dna kohikohinga waiata o Ng\u0101 M\u014dteatea ka k\u012b ake a T\u0101 Apirana Ngata ko te nuinga o ng\u0101 kaitito he w\u0101hine. Ko t\u0101na meatanga t\u0113r\u0101 ki ng\u0101 tauira reo M\u0101ori kia ruku r\u0101tou ki ng\u0101 waiata nei k\u0101tahi ka kitea te wairua ake o te mana wahine.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Kei ng\u0101 waiata hoki ng\u0101 k\u014drero \u0101-iwi, ng\u0101 k\u014drero tuku iho, ng\u0101 tohu whenua, ng\u0101 k\u014drero t\u014drangap\u016b \u0101-iwi. He tohu t\u0113nei ki te tohunga o te wahine M\u0101ori ki te whakaheke k\u014drero. Ko t\u0113tahi kaitito rongonui o te rautau 1800 ko Puhiw\u0101hine o Ng\u0101ti T\u016bwharetoa me Ng\u0101ti Maniapoto. E ai ki a Pei Te Hurinui ka rongo i \u014dna waiata he wahine m\u0101tau ia ki ng\u0101 k\u014drero, ng\u0101 whakapapa me ng\u0101 tohu whenua o t\u014dna iwi; i \u0101ta whai whakaaro ia ki ng\u0101 t\u0101paetanga whenua o t\u014dna iwi, me tana whaka\u014dhiti ki t\u014dna iwi kia t\u016bpato ki ng\u0101 \u0101hua o te K\u0101wana me te whakawai o te reti.<\/strong><\/em><a href=\"applewebdata:\/\/83C72176-A5B6-43EA-A8A4-FAD69A86EE03#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><span>[1]<\/span><\/a><\/p>\n<ul>\n<li><span>This is a research project. Students are to research either Puhiwahine or another female composer from their own tribe (or from a local tribe) who lived over a hundred years ago.<\/span><\/li>\n<li><span>As a class research which female composers from the iwi fit the criteria. Students choose a composer they are mostly closely connected to.<\/span><\/li>\n<li><span>Students create a research file. Collate text, images and any sound and film files that you think are interesting. Students to create a list of at least five questions to focus their research, e.g:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li><span>Where did she live? (And die?)<\/span><\/li>\n<li><span>What were her tribal connections?<\/span><\/li>\n<li><span>What did she look like?<\/span><\/li>\n<li><span>What was life like for her?<\/span><\/li>\n<li><span>What waiata did she compose?<\/span><\/li>\n<li><span>What sort of things did she write about and why? <\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p><span>Helpful sources are: <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te Ara website<\/span><\/li>\n<li><span>Ng\u0101 M\u014dteatea<\/span><\/li>\n<li><span>Ng\u0101 T\u0101ngata Taumata Rau<\/span><\/li>\n<li><span>Students choose a waiata by their composer. Source a copy of the words and a recording of the waiata (or record it being performed). <\/span><\/li>\n<li><span>From the research notes they have compiled students are to give a short oral presentation about their composer \u2013\u00a0no longer than 2 minutes. They don\u2019t need to write a speech \u2013\u00a0just share facts about their composer.<\/span><\/li>\n<li><span>You could facilitate a Q &amp; A session after every 4 presentations, where students ask and answer questions about the composers who have been presented.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>Documentary<\/span><\/h6>\n<p><span>Watch this episode of<em> Iwi Anthems<\/em> \u2013\u00a0a documentary series on M\u0101ori Television. Chris Winitana talks about a number of T\u016bwharetoa \u201canthems\u201d, including <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. You could watch the whole documentary (26 minutes) or just the section about <em>Ka Eke ki Wairaka <\/em>(12:50 minutes).<br \/> <a href=\"http:\/\/www.maoritelevision.com\/tv\/shows\/iwi-anthems\/S01E024\/iwi-anthems-series-1-episode-24\" title=\"Iwi Anthems\">http:\/\/www.maoritelevision.com\/tv\/shows\/iwi-anthems\/S01E024\/iwi-anthems-series-1-episode-24<\/a><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>From the research and media they have compiled, students are to make their own short documentary about their composer. <\/span><\/li>\n<li><span>They could use iMovie or another video editing programme or PowerPoint to create an audio visual presentation. <\/span><\/li>\n<li><span>The documentary should answer their initial research questions and be 2\u20133 minutes in length. It should include:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<ol>\n<li><span>Titles and credits<\/span><\/li>\n<li><span>Narration<\/span><\/li>\n<li><span>Recordings of waiata (or parts of waiata), images (still and moving)<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<ul>\n<li><span>Students should storyboard their videos. It will to help organise their information and imagery and give them a \u201cmap\u201d to work with when compiling and editing their presentation. Depending on how accustomed your students are to storyboarding, you may need to demonstrate.<\/span><\/li>\n<li>Remind students they can use both sketches and notes to help them organise the main ideas in each part of their storyboard.<\/li>\n<li><span>In pairs, students share their storyboards. They should both give feedback on the storyboard e.g. could they follow the storyline; were the key ideas clearly presented. <\/span><\/li>\n<li><span>Using their storyboards to guide them, students compile and edit their presentations. <\/span><\/li>\n<li><span>As a class, view the documentaries.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"applewebdata:\/\/83C72176-A5B6-43EA-A8A4-FAD69A86EE03#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><span>[1]<\/span><\/a> Rawinia Higgins r\u0101ua ko Paul Meredith. &#8216;Te mana o te w\u0101hine \u2013 M\u0101ori women &#8211; Waiata, karanga and whaik\u014drero&#8217;, Te Ara &#8211; the Encyclopedia of New Zealand, updated 30-May-14<\/p>\n<p>URL: <span><a href=\"http:\/\/www.teara.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4\" title=\"Te Mana o te Wahine M\u0101ori\">http:\/\/www.TeAra.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Ng\u0101 Kaitito o Muri Mai nei&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>What you need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span><em>Ko Wai \u2013\u00a0Ka Eke ki Wairaka<\/em> \u2013 te m\u014dteatea t\u0101oreore<\/span><\/li>\n<li><span>Hononga ki te ipurangi <\/span><\/li>\n<li><span>He tauira o PAPAPAKI-A2.pdf<\/span><\/li>\n<li><span>He mihini hopu reo, hopu ataata hoki <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/PAPAPAKI-A2.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1610\">PAPAPAKI-A2<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>What you do<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Ka whakawhiti whakaaro tahi me ng\u0101 \u0101konga m\u014d ng\u0101 w\u0101hine M\u0101ori kua tito waiata i te rautau kua pahure ake nei.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>Ka haere tonu ng\u0101 mahi a ng\u0101 kaitito wahine toa i te momo tangata p\u0113r\u0101 i a Tuini Ng\u0101wai me Ngoingoi P\u0113whairangi. I te tekau tau 1980 ka tuhi a P\u0113whairangi i ng\u0101 waiata rongonui p\u0113r\u0101 i a \u2018E Ipo\u2019 me \u2018Poi E\u2019 i waiatatia e Tui Teka me te Karapu M\u0101ori o P\u0101tea.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>I ng\u0101 tau t\u012bmatanga o te rautau 2000 ko Whirimako Black, r\u0101tou ko Moana Maniapoto, ko Maisey Rika m\u0101 \u0113r\u0101 i whakatairanga ake i te puoro M\u0101ori me te mana wahine.<a href=\"applewebdata:\/\/77EF9197-4623-4173-BF88-7D7F533D77A2#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Tae noa mai ki t\u0113nei w\u0101 ko Toni Huata r\u0101tou ko Majic Paora, ko Ariana Tikao, ko Mina Ripia \u0113tahi o ng\u0101 w\u0101hine M\u0101ori e tito waiata ana i roto an\u014d i te reo M\u0101ori. Heoi an\u014d ko Anika Moa, Bic Runga, Betty-Ann Monga me te huhua tonu o ng\u0101 w\u0101hine M\u0101ori e tito waiata ana, e waiata ana i roto i te reo Ingarihi.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>M\u0101takihia an\u014d te ataata o <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>. <br \/>Kei te YouTube \u0113tahi o ng\u0101 ataata waiata a Maisey Rika:<br \/><\/span>R\u016baumoko \u2013 <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yvFD3aILwZU\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yvFD3aILwZU<br \/><\/a>Tangaroa Whakamautai \u2013\u00a0<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yblB87dpJGc\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yblB87dpJGc<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li><span>Matapakia ng\u0101 ataata puoro, me te rite o te ataata o <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> ki t\u0113tahi ataata puoro \u2013 ar\u0101, he waiata e tautokona ana ki \u014dna an\u014d whakaahua nekeneke. Uia atu t\u0113nei p\u0101tai:<br \/><\/span><em>He aha ng\u0101 \u0101huatanga e rawe ai t\u0113tahi ataata puoro?<\/em><\/li>\n<li><span>Ka mahi \u0101-r\u014dp\u016b ng\u0101 \u0101konga. Ka k\u014dwhiria he m\u014dteatea e m\u014dhio ana r\u0101tou, kua rangahaua r\u0101nei e r\u0101tou, \u0101, ka hangaia he \u201cataata puoro\u201d m\u014d taua m\u014dteatea.<\/span><\/li>\n<li><span>Me \u0101ta tirotiro e r\u0101tou ng\u0101 kupu o te waiata, ka ohia manomano ai i ng\u0101 whakaahua t\u0113r\u0101 ka pai hei hoa m\u014d ng\u0101 kupu. Anei \u0113tahi momo mea kia kuhuna ki te ataata: <br \/><\/span><span>He ataata, he kiriata kua hopukina e ng\u0101 \u0101konga <br \/><\/span><span>He whakaahua k\u0101mera<br \/><\/span><span>He tuhituhi<br \/><\/span><span>He mahi toi kua hangaia e r\u0101tou.<\/span><\/li>\n<li><span>Ka waihanga papapaki an\u014d ng\u0101 \u0101konga m\u014d \u0101 r\u0101tou ataata. M\u0101 konei e m\u014dhiotia ai he aha ng\u0101 mea hei mahi m\u0101 r\u0101tou i t\u0113n\u0101 w\u0101hanga, i t\u0113n\u0101 w\u0101hanga o te ataata. Whakamahia te tauira papapaki A3, ina hiahiatia: PAPAPAKI-A2.PDF.<\/span><\/li>\n<li><span>Ka whai haere te r\u014dp\u016b i te papapaki, ka kohikohi, ka whakatika\/whakapaipai i ng\u0101 \u0101huatanga ataata me ng\u0101 \u0101huatanga oro.<\/span><\/li>\n<li><span>Ka noho t\u014dp\u016b te akomanga ki te m\u0101takitaki i ng\u0101 pakip\u016bmeka. M\u0101 te pouako e whakahaere t\u0113tahi \u2018w\u0101nanga\u2019 e noho tahi ai ng\u0101 kaihanga kiriata me te hunga m\u0101takitaki, he tuku p\u0101tai, he whakautu p\u0101tai m\u014d ng\u0101 pakip\u016bmeka te mahi. <\/span><\/li>\n<li><span>Whakat\u016bria he taiopenga kiriata, ka p\u014dhiri ai i ng\u0101 wh\u0101nau, i te iwi k\u0101inga, i \u0113tahi kaum\u0101tua r\u0101nei kia haere ake ki te m\u0101takitaki i ng\u0101 pakip\u016bmeka.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"applewebdata:\/\/77EF9197-4623-4173-BF88-7D7F533D77A2#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><span>[1]<\/span><\/a> Rawinia Higgins r\u0101ua ko Paul Meredith. &#8216;Te mana o te w\u0101hine \u2013 M\u0101ori women &#8211; Waiata, karanga and whaik\u014drero&#8217;, Te Ara &#8211; the Encyclopedia of New Zealand, updated 30-May-14<\/p>\n<p>URL: http:\/\/www.TeAra.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Composers of the Last Century&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>What you need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span><em>Ko Wai<\/em> \u2013\u00a0<em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> animated m\u014dteatea<\/span><\/li>\n<li><span>Internet access <\/span><\/li>\n<li><span>Copies of PAPAPAKI-A2.PDF<\/span><\/li>\n<li><span>Sound and video recordign equipment<\/span><\/li>\n<li><span>Video editing tools<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/PAPAPAKI-A2.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1610\">PAPAPAKI-A2<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>What you do<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>As a class share thoughts and knowledge about female, M\u0101ori, composers of the last 100 years.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>Ka haere tonu ng\u0101 mahi a ng\u0101 kaitito wahine toa i te momo tangata p\u0113r\u0101 i a Tuini Ng\u0101wai me Ngoingoi P\u0113whairangi. I te tekau tau 1980 ka tuhi a P\u0113whairangi i ng\u0101 waiata rongonui p\u0113r\u0101 i a \u2018E Ipo\u2019 me \u2018Poi E\u2019 i waiatatia e Tui Teka me te Karapu M\u0101ori o P\u0101tea.<\/p>\n<p>I ng\u0101 tau t\u012bmatanga o te rautau 2000 ko Whirimako Black, r\u0101tou ko Moana Maniapoto, ko Maisey Rika m\u0101 \u0113r\u0101 i whakatairanga ake i te p\u016boro M\u0101ori me te mana wahine.<a href=\"applewebdata:\/\/BA85ACA2-4245-4AF9-8DEF-1DE5D97744D4#_ftn1\" name=\"_ftnref1\"><span>[1]<\/span><\/a><\/p>\n<p>Tae noa mai ki t\u0113nei w\u0101 ko Toni Huata r\u0101tou ko Majic Paora, ko Ariana Tikao, ko Mina Ripia \u0113tahi o ng\u0101 w\u0101hine M\u0101ori e tito waiata ana i roto an\u014d i te reo M\u0101ori. Heoi an\u014d ko Anika Moa, Bic Runga, Betty-Ann Monga me te huhua tonu o ng\u0101 w\u0101hine M\u0101ori e tito waiata ana, e waiata ana i roto i te reo Ingarihi.<\/p>\n<ul>\n<li><span>Watch the video of <em>Ka Eke ki Wairaka. <\/em>Search Youtube for some of Maisy Rika\u2019s waiata: <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>R\u016baumoko \u2013 <\/span><span><a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yvFD3aILwZU\" title=\"R\u016baumoko \u2013\u00a0Maisy Rika\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yvFD3aILwZU<\/a><\/span><\/p>\n<p><span>Tangaroa Whakamautai \u2013\u00a0<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yblB87dpJGc\" title=\"Tangaroa Whakamautai \u2013\u00a0Maisy Rika\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=yblB87dpJGc<\/a><\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Talk about music videos and how the video of <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em> is like a music video i.e. that the waiata is supported with moving imagery. Ask: <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em>What makes a good music video?<\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Students work in groups. They are to choose a m\u014dteatea that they know or have been researching, and create a \u201cmusic video\u201d for it. <\/span><\/li>\n<li><span>They should look at the lyrics and brainstorm imagery that would be appropriate. Some things they could include:<\/span><\/li>\n<li><span>Video footage that they have shot<\/span><\/li>\n<li><span>Photographic imagery<\/span><\/li>\n<li><span>Text<\/span><\/li>\n<li><span>Artwork they have created.<\/span><\/li>\n<li><span>Students should create storyboards for their video. This will help them organise what each part of the video requires. They could use this A3 storyboard template, PAPAPAKI-A2.pdf.<\/span><\/li>\n<li><span>As a group, work to their storyboard, collate and edit sound and imagery.<\/span><\/li>\n<li><span>View the documentaries as a class. Facilitate session with filmmakers, and audience asking and answering questions and giving and receiving feedback. <\/span><\/li>\n<li><span>Organise a short film festival and invite wh\u0101nau and local iwi or kaum\u0101tua to come see the documentaries.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"applewebdata:\/\/BA85ACA2-4245-4AF9-8DEF-1DE5D97744D4#_ftnref1\" name=\"_ftn1\"><span>[1]<\/span><\/a> Rawinia Higgins r\u0101ua ko Paul Meredith. &#8216;Te mana o te w\u0101hine \u2013 M\u0101ori women &#8211; Waiata, karanga and whaik\u014drero&#8217;, Te Ara &#8211; the Encyclopedia of New Zealand, updated 30-May-14<\/p>\n<p>URL: http:\/\/www.TeAra.govt.nz\/en\/te-mana-o-te-wahine-maori-women\/page-4<\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;He Huatau Aromatawai&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te k\u014drero m\u014d t\u0113tahi w\u0101hine tito m\u014dteatea r\u0101nei o t\u014dna ake iwi, e ora ana i te 100 tau, nui ake r\u0101nei ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>Te rangahau, te whakaatu p\u0101rongo m\u014d Puhiwahine, m\u014d t\u0113tahi w\u0101hine tito m\u014dteatea r\u0101nei o t\u014dna ake iwi, e ora ana i te 100 tau, nui ake r\u0101nei ki muri.<\/span><\/li>\n<li><span>Te mahi tahi ki \u0113tahi atu ki te hanga \u201cataata puoro\u201d m\u014d t\u0113tahi m\u014dteatea.<\/span><\/li>\n<li><span>Te whakaputa whakaaro, te whakarongo hoki ki ng\u0101 k\u014drero a \u0113tahi atu m\u014d ng\u0101 whakaaturanga ataata.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Possible Assessment Opportunities&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h3><\/h3>\n<p><span>Students can:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Speak about a female composer from their iwi who lived over 100 years ago.<\/span><\/li>\n<li><span>Research and produce a short documentary about a female composer from their own iwi, (or Puhiwahine). <\/span><\/li>\n<li><span>Work cooperatively with peers to make a music video for a m\u014dteatea that they know.<\/span><\/li>\n<li><span>View and respond to the documentaries and music videos produced by their peers. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_accordion _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 3 \u2013 Waiata Aroha&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h5><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RINGA-A3.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RINGA-A3.jpg\" width=\"undefined\" height=\"undefined\" alt=\"\" class=\"wp-image-1625 alignnone size-medium\" \/><\/a><\/span><\/h5>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/TE-HOATA-TE-PUPU-A5-copy.jpg\"><\/a><\/span><\/p>\n<h5><span>Te Wh\u0101inga Matua<\/span><\/h5>\n<p><span>Ka whakaarihia te m\u014dteatea nei, a <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/p>\n<h5><span>Ng\u0101 Koronga Ako<\/span><\/h5>\n<p><span>E ako ana te \u0101konga\/m\u0101tou:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ki te whakawhanake whakaaro o roto mai i te waiata aroha <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>, e pai ai te waihanga whakaari. <\/span><\/li>\n<li><span>E p\u0113hea ana te \u0101hua o ng\u0101 kiripuaki, \u0101, he aha ng\u0101 momo k\u014drero t\u0113r\u0101 ka puta i \u014d r\u0101tou waha.<\/span><\/li>\n<li><span>Ki te whiriwhiri he aha ng\u0101 rerek\u0113tanga ka hua ake mehemea i p\u0101 aua \u0101huatanga i \u0113tahi takiw\u0101 rerek\u0113 \u2013 hei tauira, i ng\u0101 1840, in\u0101ianei, \u0101, hei ng\u0101 r\u0101 e t\u016b mai nei. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 3 \u2013 Waiata Aroha (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h5><span>Purpose<\/span><\/h5>\n<p><span>To create a play based on the m\u014dteatea, <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/p>\n<h5><span>Learning Intentions<\/span><\/h5>\n<p><span>Students\/we are learning to:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Develop ideas from the waiata aroha, <em>Ka Eke ki Wairaka<\/em>, and produce a play.<\/span><\/li>\n<li><span>Understand characters and consider specific vocabulary that they might use.<\/span><\/li>\n<li><span>Consider the same scenario occurring in different times e.g. in the 1840s, now and in the future.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Waiata Aroha&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 mea e hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>he m\u012bhini whakatangi k\u014dpae<\/span><\/li>\n<li><span>He t\u0101ruatanga o KA EKE-MEI RAHI-A3.PDF (kia 1 m\u0101 ia tokorua)<\/span><\/li>\n<li>Ko Wai \u2013\u00a0Ka Eke ki Wairaka \u2013 te m\u014dteatea t\u0101oreore te k\u014dnae oro r\u0101nei<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-MEI-RAHI-A3.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1626\">KA EKE-MEI RAHI-A3<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 mahi<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Ka whakarongo ki te waiata aroha, Ka Eke ki Wairaka. Whakamahia KA EKE-MEI RAHI-A3.PDF, \u0101, ka p\u0101nui i ng\u0101 kupu o te waiata Mei Rahi te Kiore, n\u0101 Mahutu Te Toko i tito.<\/span><\/li>\n<li><span>Matapakia ng\u0101 waiata e rua. Whakam\u0101ramahia:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>I titoa e Puhiwahine te waiata aroha nei m\u014d Mahutu Te Toko, o Tainui waka. He whai\u0101ipo r\u0101ua, engari k\u0101ore ng\u0101 tung\u0101ne o Puhiwahine i whakaae kia piri tahi r\u0101ua. N\u014d reira, i whakahokia a Puhiwahine e \u014dna tung\u0101ne ki Taup\u014d. I ngau kino nei te aroha i roto i a Puhiwahine, ka titoa e ia t\u0101na waiata aroha, a Ka Eke ki Wairaka.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Tukuna ng\u0101 \u0101konga kia waihanga whakaari. Tokowh\u0101 ng\u0101 \u0101konga ki ia r\u014dp\u016b whakaari \u2013 ko Puhiwahine, ko \u014dna tung\u0101ne, ko Te Toko ng\u0101 t\u0101ngata e whakaaringia. <\/span><\/li>\n<li><span>Ko t\u0101 te pouako mahi, he \u0101whina ki te whakam\u0101rama i te ngako o te waiata me te \u0101ta \u0101rahi kia pu\u0101wai mai te auahatanga o ng\u0101 \u0101konga. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>Hoatu \u0113nei tohutohu kaiwhakaari ki ng\u0101 \u0101konga: <\/span><\/p>\n<p><span><strong>Ko Puhiwahine<\/strong><br \/><\/span><span>Ko Puhiwahine koe. E p\u012brangi ana \u014d tung\u0101ne kia wehe k\u014drua ko Te Toko, kia whakahokia koe ki te k\u0101inga, ki Taup\u014d. K\u0101ore koe i te p\u012brangi hoki atu ki reira. <br \/><\/span><span>He aha \u0113tahi o \u014d kupu akiaki, \u014d kupu inoi atu ki \u014d tung\u0101ne kia noho tonu mai koe? <\/span><\/p>\n<p><span><strong>Ko ng\u0101 tung\u0101ne o Puhiwahine<\/strong><br \/>Ko ng\u0101 tung\u0101ne o Puhiwahine e kaha akiaki ana i a ia kia hoki atu ki te w\u0101 k\u0101inga i t\u014d r\u0101ua taha. T\u0113r\u0101 pea ka k\u012b atu r\u0101ua k\u0101ore te wh\u0101nau i te w\u0101 k\u0101inga e whakaae ana kia piri atu ia ki a Te Toko, n\u0101 te mea he whanaunga tata r\u0101ua. <br \/><\/span><span>Ka k\u012b atu an\u014d pea ka r\u012bria r\u0101tou katoa e t\u014d r\u0101tou p\u0101p\u0101 ki te kore a Puhiwahine e whakahokia atu ki te w\u0101 k\u0101inga. Ka ara ake pea he pakanga i waenganui i ng\u0101 iwi e rua. <\/span><\/p>\n<p><span><strong>Ko Te Toko<\/strong><br \/><\/span><span>Ko Te Toko t\u0113r\u0101 e inoi ana pea ki ng\u0101 tung\u0101ne kia tukuna a Puhiwahine kia noho tonu ki waenganui i t\u014dna iwi ake, m\u0101 r\u0101tou o Ng\u0101ti Maniapoto a Puhiwahine e manaaki. Ka k\u012b pea ia he nui n\u014d t\u014dna aroha ki a Puhiwahine, e kore rawa ia e t\u016bkino i a Puhiwahine, e takahi i te mana o Ng\u0101ti T\u016bwharetoa. <\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Kia reri r\u0101tou, ka whakaari mai ki mua o te akomanga katoa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00a0Kupu T\u0101piri<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li><span>Ka taea pea e \u0113tahi r\u014dp\u016b te whakaari m\u014d ng\u0101 r\u0101 o mua, e \u0113tahi te whakaari m\u014d ng\u0101 r\u0101 o 2020.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>He Whakaaro Taha Aromatawai<\/span><\/h6>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te mahi ng\u0101tahi ki \u0113tahi atu ki te tuhi, ki te hiki i te whakaari ko te k\u014drero o Puhiwahine r\u0101ua ko Te Toko te kaupapa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Waiata Aroha (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/RINGA-A3.jpg\"><\/a><\/p>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>What You Need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>A recording device<\/span><\/li>\n<li><span>Copies of KA EKE-MEI RAHI-A3.PDF (1 per student)<\/span><\/li>\n<li>Ko Wai \u2013\u00a0<em>Ka Eke ki Wairaka <\/em>\u2013 animated m\u014dteatea or audio file<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong><em><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-MEI-RAHI-A3.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1626\">KA EKE-MEI RAHI-A3<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n<h6><span>What You Do<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Listen to the waiata aroha again. Use KA EKE-MEI RAHI-A3.PDF and read the words of <em>Mei Rahi te Kiore\u00a0<\/em>\u2013 the waiata that Mahutu Te Toko wrote in response to <em>Ka Eke ki Wairaka.<\/em><\/span><\/li>\n<li><span>Discuss both the waiata. Explain:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><em><strong>Puhiwahine composed this waiata aroha about Mahutu Te Toko, of Tainui. They were lovers, but Puhiwahine\u2019s brothers strongly objected to the relationship. They came and took here from Whatiwhatihoe, where she had been staying with Te Toko, back to her people in Taup\u014d. Puhiwahine was distraught and wrote this waiata in response.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Students are to work in groups of four to create a play based on the story of Puhiwahine and Te Toko. The main characters are to be: Puhiwahine, Te Toko and Puhiwahine\u2019s brothers. The focus should be on the dialogue between characters.<\/span><\/li>\n<li><span>Split the groups so that some are setting their plays in Puhiwahine\u2019s time and some are being set in these times.<\/span><\/li>\n<li><span>Give students these prompts:<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Puhiwahine<\/strong><\/p>\n<p><span>You are Puhiwahine. Your brothers want to split you and Te Toko, and take you back home, to Taup\u014d. You don\u2019t want to go.<\/span><\/p>\n<p><span>What would you say to them to convince them to let you stay? What will you say to Te Toko?<\/span><\/p>\n<p><strong>Te Toko<\/strong><\/p>\n<p><span>You really want Puhiwahine to stay. You love her. What would you do and say to try and convince her brothers to let her stay with you? What will you say to Puhiwahine?<\/span><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p><strong>Ng\u0101 t\u016bng\u0101ne<\/strong><\/p>\n<p><span>You have heard that Puhiwahine has fallen in love with Mahutu Te Toko. Your family have sent you to retrieve her, they are strongly against the union. What will you say to Puhiwahine to convince her she must return home with you. What reasons will you give? What will you say to Te Toko?<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Give students a time limit and get the groups to stage their play for the rest of the class.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;He Huatau Aromatawai&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te mahi ng\u0101tahi ki \u0113tahi atu ki te tuhi, ki te hiki i te whakaari ko te k\u014drero o Puhiwahine r\u0101ua ko Te Toko te kaupapa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Possible Assessment Opportunity&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>Students can:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Work cooperatively and quickly to stage a dialogue between characters based on the story of Puhiwahine and Mahutu Te Toko.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][et_pb_accordion _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 4  \u2013 Te Whakapapa o Ng\u0101toroirangi&#8221; open=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221;]<\/p>\n<h5><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/WHAKAPAPA-O-NGATORO-copy.jpg\"><\/a><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/te-hoata-te-pupu-copy.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/te-hoata-te-pupu-copy.jpg\" width=\"1500\" height=\"1057\" alt=\"\" class=\"wp-image-1713 alignnone size-full\" srcset=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/te-hoata-te-pupu-copy.jpg 1500w, https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/te-hoata-te-pupu-copy-1280x902.jpg 1280w, https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/te-hoata-te-pupu-copy-980x691.jpg 980w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) and (max-width: 1280px) 1280px, (min-width: 1281px) 1500px, 100vw\" \/><\/a><\/h5>\n<h5><\/h5>\n<h5><span>Te Wh\u0101inga Matua<\/span><\/h5>\n<p><span>E ako ana i te whakapapa o Ng\u0101toroirangi.<\/span><\/p>\n<h5><span>Ng\u0101 Koronga Ako<\/span><\/h5>\n<p><span>E ako ana te \u0101konga\/m\u0101tou:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>I te k\u014drero o Ng\u0101toroirangi.<\/span><\/li>\n<li><span>Ki te whakamau i ng\u0101 whakapapa o Ng\u0101toroirangi ki \u014dna mahara, me te taki i aua whakapapa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Akoranga 4 \u2013 Te Whakapapa o Ng\u0101toroirangi (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h5><span>Purpose<\/span><\/h5>\n<p><span>To learn the whakapapa of Ng\u0101tororangi, and the line of descent to T\u016bwharetoa. <\/span><\/p>\n<h5><span>Learning Intentions <\/span><\/h5>\n<p><span>Students\/we are learning:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>The story of Ng\u0101toroirangi.<\/span><\/li>\n<li><span>To memorise and recite Ng\u0101toroirangi\u2019s whakapapa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Te Whakapapa o Ng\u0101toroirangi&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<h6><span>Ng\u0101 mea e hiahiatia ana<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>He t\u0101rua o TE K\u0100WAI WHAKAHEKE-A4.PDF (kia 1 m\u0101 ia tokorua)<\/span><\/li>\n<li><span>Ng\u0101toroirangi \u2013\u00a0<a href=\"http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html\">http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html<br \/> <\/a><\/span>Te pukapuka r\u0101nei, <em>Ng\u0101toroirangi<\/em>, n\u0101 H\u0113mi Te Peeti. (Ka taea te tono i <em>Ng\u0101toroirangi<\/em> i Down the Back of the Chair m\u0101 te hoatu i te nama take 10789.)<\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>\u00a0<\/span><span>Ng\u0101 Mahi<\/span><\/h6>\n<p><em><strong>Ko Ng\u0101toroirangi te tupuna n\u0101na te wai koropup\u016b i heri mai i Hawaiki. Ko ia hoki te tohunga o Te Arawa waka. He tino tupuna a Ng\u0101toroirangi o Ng\u0101ti T\u016bwharetoa.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Panuihia te k\u014drero m\u014d Ng\u0101toroirangi <a href=\"http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html\">http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html<\/a><\/span><\/li>\n<li><span>Tapahia ng\u0101 k\u0101ri ingoa t\u016bpuna (TE K\u0100WAI WHAKAHEKE.PDF<em>)<\/em>, ka rau atu ki roto ki ng\u0101 k\u014dpaki, kotahi te k\u014dpaki m\u0101 ia tokorua. <\/span><\/li>\n<li><span>M\u0101 te pouako te whakapapa e taki, m\u0101 t\u0113n\u0101, m\u0101 t\u0113n\u0101 tokorua e whakaraupapa kia tika ng\u0101 ingoa. Ina kitea e te pouako kua tika te raupapa a te katoa, ka mahi ng\u0101 \u0101konga kia mau \u0101-hinengaro i a r\u0101tou te heke whakapapa nei. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KAWAI-WHAKAHEKE-A4.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1628\">K\u0100WAI WHAKAHEKE-A4<\/a><\/p>\n<p>Ko P\u016bhaorangi<br \/> N\u0101na ko Ohomairangi<br \/> N\u0101na ko Ruamuturangi<br \/> N\u0101na ko Taunga<br \/> N\u0101na ko Atuamatua<br \/> N\u0101na ko Rakauri<br \/> N\u0101na ko Ng\u0101toroirangi<br \/> N\u0101na ko Tangihia<br \/> N\u0101na ko Tangimoana<br \/> N\u0101na ko Kahukura<br \/> N\u0101na ko Rangitakumu<br \/> N\u0101na ko Mawakenui<br \/> N\u0101na ko Mawakeroa<br \/> N\u0101na ko Mawaketaup\u014d<br \/> Ka moe i a Haahuru<br \/> Ka puta ko T\u016bwharetoa<\/p>\n<ul>\n<li><span>Ka whakat\u012brangohia e t\u0113tahi \u0101konga ng\u0101 k\u0101ri ingoa, m\u0101 tana hoa e whakaraupapa, \u0101, mau noa te heke whakapapa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Te Whakapapa o Ng\u0101toroirangi (English)&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/NGATOROIRANGI-A4.jpg\"><\/a><\/p>\n<h6><span>What You Need<\/span><\/h6>\n<ul>\n<li><span>Copies of TE K\u0100WAI WHAKAHEKE-A4.PDF (1 per student)<\/span><\/li>\n<li><span>The story of Ng\u0101toroirangi \u2013\u00a0<a href=\"http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html\">http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html<\/a><\/span>\u00a0or the book <em>Ng\u0101toroirangi, <\/em>n\u0101 H\u0113mi Te Peeti, item number 10789 (order from Down the Back of the Chair, 0800 660 662 or <a href=\"mailto:orders@thechair.minedu.govt.nz\">orders@thechair.minedu.govt.nz<\/a>)<\/li>\n<\/ul>\n<h6><span>What You Do<\/span><\/h6>\n<p><em><strong>Ng\u0101toroirangi was the ancestor responsible for hailing volcanic fire from Hawaiki to the Central North Island Volcanic Plateau. He was the tohunga aboard the Te Arawa waka, although he was originally designated that role aboard Tainui waka. He is an ancestor of Ng\u0101ti Tuwharetoa.<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Read (or play\/listen to) the story of Ng\u0101toroirangi. <a href=\"http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html\">http:\/\/www.hana.co.nz\/he_puia_he_iwi\/n1main.html<\/a><\/span><\/li>\n<li><span>Encourage students to explore the story and use some of the interactive elements to find out more. Facilitate a class discussion, and find out what they know. <\/span><\/li>\n<li><span>Using TE K\u0100WAI WHAKAHEKE-A4.PDF<em>, <\/em>cut out the names of the t\u016bpuna, mix them up, put them in envelopes, and give each student an envelope. <\/span><\/li>\n<li><span>Teacher recites the whakapapa and students order their t\u016bpuna names as they hear them. When they\u2019ve sequenced them correctly, students learn the whakapapa so that they can recite it aloud.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span><a href=\"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KAWAI-WHAKAHEKE-A4.pdf\" rel=\"attachment wp-att-1628\">K\u0100WAI WHAKAHEKE-A4<\/a><\/span><\/p>\n<p><em><strong>Ko P\u016bhaorangi<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Ohomairangi<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Ruamuturangi<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Taunga<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Atuamatua<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Rakauri<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Ng\u0101toroirangi<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Tangihia<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Tangimoana<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Kahukura<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Rangitakumu<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Mawakenui<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Mawakeroa<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>N\u0101na ko Mawaketaup\u014d<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Ka moe i a Haahuru<\/strong><\/em><br \/> <em><strong>Ka puta ko T\u016bwharetoa<\/strong><\/em><\/p>\n<ul>\n<li><span>Students can work in pairs to test each other\u2019s recitation of the whakapapa. <\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;He Huatau Aromatawai&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>E \u0101hei ana te \u0101konga:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Te whakamau i te whakapapa o Ng\u0101toroirangi ki \u014dna mahara, me te taki i aua whakapapa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][et_pb_accordion_item title=&#8221;Possible Assessment Opportunity&#8221; _builder_version=&#8221;4.16&#8243; _module_preset=&#8221;default&#8221; global_colors_info=&#8221;{}&#8221; open=&#8221;off&#8221;]<\/p>\n<p><span>Students can:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><span>Memorise and recite Ng\u0101toroirangi\u2019s whakapapa.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_accordion_item][\/et_pb_accordion][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Ka eke ki Wairaka He waiata aroha n\u0101 Puhiwahine titoKo te arotahinga o t\u0113nei k\u014dwae ako, ko \u0113tahi o ng\u0101 kaupapa ka ara ake i te waiata aroha Ka Eke ki Wairaka. He mea tuhi hei tautoko i ng\u0101 mahi whakaako me ng\u0101 mahi ako i te taumata 3 me te 4 o Te [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1615,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"2880","inline_featured_image":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[10,8,3,19,16,31],"tags":[44,48,47,46,45],"class_list":["post-1597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-video","category-ko-wai","category-interactive","category-te-reo-maori","category-tikanga-a-iwi","category-learning-areas","tag-ngati-tuwharetoa","tag-puhiwahine","tag-toa","tag-toarangatira","tag-tuwharetoa"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-content\/uploads\/2020\/08\/KA-EKE-KI-WAIRAKA-TITLE-copy.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1597","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1597"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1597\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2336,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1597\/revisions\/2336"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hana.co.nz\/online\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}